Wyrok skazujący to nie zawsze koniec sprawy. Dla wielu skazanych równie dolegliwy jak sama kara okazuje się orzeczony obok niej środek karny – zwłaszcza zakaz prowadzenia pojazdów lub zakaz wykonywania zawodu. Przepisy kodeksu karnego dają jednak możliwość skrócenia czasu trwania takich środków. Warto wiedzieć, kiedy można z tego skorzystać i jak przeprowadzić całą procedurę.

Czym są środki karne?

Środnki karne to dodatkowe konsekwencje orzekanę obok kary głównej. Pełny katalog określa art. 39 k.k. Należą do nich m.in.:

• pozbawienie praw publicznych,
• zakaz zajmowania określonego stanowiska lub wykonywania określonego zawodu,
• zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem lub edukacją małoletnich,
• zakaz wstępu na imprezę masową,
• zakaz prowadzenia pojazdów.

Środki karne są z założenia ukierunkowane na prewencję. Nie zawsze jednak muszą być wykonywane przez pełny orzeczony okres – kodeks karny przewiduje instytucję uznania środka karnego za wykonany przed upływem terminu.

Podstawa prawna – art. 84 k.k.

Instytucję skrócenia środków karnych reguluje art. 84 kodeksu karnego. Przepis ten pozwala sądowi na uznanie środka karnego za wykonany przed upływem pełnego okresu jego trwania – jeżeli spełnione są określone warunki. Dotyczy to środków wymienionych w art. 39 pkt 1–3 k.k., a więc zarówno tych orzeczonych na czas określony, jak i dożywotnio.

Warunki skrócenia środka karnego orzeczonego na czas określony

Zgodnie z art. 84 § 1 k.k., sąd może uznać środek karny za wykonany, jeżeli łącznie spełnione są następujące przesłanki:

• upłynęła co najmniej połowa okresu, na który orzeczono środek karny,
• środek karny był wykonywany przez co najmniej rok,
• skazany przestrzegał porządku prawnego.

Przestrzeganie porządku prawnego jest rozumiane szeroko – nie chodzi wyłącznie o powstrzymanie się od kolejnego przestępstwa, ale również o unikanie wykroczeń i naruszeń prawa rodzinnego czy administracyjnego. Jeśli środek karny orzeczono na przykład na 4 lata, wniosek można złożyć najwcześniej po 2 latach jego wykonywania – pod warunkiem, że ten czas nie był krótszy niż rok.

Skrócenie środka karnego orzeczonego dożywotnio

W przypadku środków karnych orzeczonych dożywotnio art. 84 § 2a k.k. przewiduje surowsze wymagania. Sąd może uznać taki środek za wykonany, jeżeli:

• środek karny był wykonywany przez co najmniej 15 lat,
• skazany przestrzegał porządku prawnego,
• nie zachodzi obawa ponownego popełnienia przestępstwa podobnego do tego, za które orzeczono środek karny.

W odniesieniu do środków dożywotnich konieczna jest zatem nie tylko nienaruszona postawa prawna skazanego, ale również pozytywna prognoza kryminologiczna.

Skrócenie zakazu prowadzenia pojazdów – kiedy jest możliwe?

Zakaz prowadzenia pojazdów należy do najczęściej orzekanych środków karnych i dla wielu skazanych bywa dotkliwszy od samej kary głównej. Zasadniczo można ubiegać się o jego skrócenie po upływie połowy orzeczonego okresu, nie wcześniej jednak niż po roku wykonywania.

Istnieje jednak ważny wyjątek. Skrócenie nie jest możliwe, jeśli zakaz orzeczono na podstawie art. 42 § 2 k.k. – czyli gdy sprawca działał w stanie nietrzeżwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia. Dotyczy to najczęściej spraw z art. 178a k.k. (jazda pod wpływem alkoholu) – w takich przypadkach skrócenie zakazu w trybie art. 84 § 1 k.k. jest wyłączone.

Blokada alkoholowa jako alternatywa

Osoby, które nie mogą skrócić zakazu w trybie art. 84 k.k., mogą ubiegać się o zmianę sposobu wykonywania tego środka na podstawie art. 182a kodeksu karnego wykonawczego. Po upływie połowy orzeczonego okresu sąd może orzec, że dalsze wykonywanie zakazu odbywa się w formie zakazu prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową. Blokada uniemożliwia uruchomienie silnika w razie wykrycia alkoholu w wydychanym powietrzu. W przypadku zakazu orzeczonego na podstawie art. 42 § 3 lub 4 k.k. wymagane jest, by był on wykonywany przez co najmniej 10 lat.

Kiedy skrócenie środka karnego nie jest możliwe?

Art. 84 § 2 k.k. wyłącza możliwość skrócenia w dwóch grupach przypadków:

• Zakaz zajmowania stanowiska, wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności (art. 39 pkt 2 k.k.) oraz zakaz działalności z małoletnimi (art. 39 pkt 2a k.k.) – gdy orzeczono je na podstawie art. 41 § 1a k.k., czyli za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu albo przestępstwo seksualne na szkodę małoletniego.
• Zakaz prowadzenia pojazdów (art. 39 pkt 3 k.k.) – gdy orzeczono go na podstawie art. 42 § 2 k.k., tj. wobec sprawcy działającego w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub który zbiegł z miejsca zdarzenia.

Wyłączenie to nie dotyczy środków karnych orzeczonych dożywotnio – te objęte są procedurą z art. 84 § 2a k.k.

Jak złożyć wniosek o skrócenie środka karnego?

Wniosek składa skazany lub jego obrońca do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji. Powinien zawierać dokładne dane sprawy, wyliczenie okresu wykonywania środka oraz uzasadnienie wskazujące, że skazany przestrzegał porządku prawnego i że dalsze wykonywanie środka nie jest już niezbędne do osiągnięcia jego celów.

Sąd rozpatruje wniosek fakultatywnie – spełnienie przesłanek formalnych otwiera możliwość skrócenia, ale nie zobowiązuje sądu do uwzględnienia wniosku. Kluczowe jest przekonujące uzasadnienie i wykazanie, że cele środka karnego zostały już osiągnięte. W razie odmowy przysługuje zażalenie.

Czy warto skorzystać z pomocy adwokata?

Złożenie wniosku samodzielnie jest dopuszczalne, ale dobrze przygotowany wniosek z odpowiednim uzasadnieniem istotnie zwiększa szansę na pozytywną decyzję sądu. Adwokat może ocenić, czy w konkretnej sprawie skrócenie w trybie art. 84 k.k. jest w ogóle dopuszczalne, czy nie warto się zamiast tego ubiegać o blokadę alkoholową lub inne instrumenty prawa karnego wykonawczego.

Jeśli orzeczono wobec Ciebie zakaz prowadzenia pojazdów lub inny środek karny i zastanawiasz się, czy możesz ubiegać się o jego skrócenie – skontaktuj się z naszą kancelarią. Kancelaria OWO Adwokaci specjalizują się w obronie w sprawach karnych i prawie karnym wykonawczym. Pomożemy ocenić Twoją sytuację i przygotować skuteczny wniosek do sądu. Zapraszamy do kontaktu.

Nasza oferta

OWO Adwokaci Wrocław