Nie każdy świadek jest w stanie w pełni świadomie i dokładnie zrelacjonować to, co widział lub przeżył. Ustawodawca przewidział na tę okoliczność mechanizm, który pozwala włączyć do przesłuchania biegłego psychologa. Wielu klientów myśli, że dotyczy on wyłącznie dzieci, tymczasem przepis obejmuje każdego świadka, jeśli pojawią się realne wątpliwości co do jego zdolności postrzegania lub odtwarzania zdarzeń. Wyjaśniamy, kiedy sąd lub prokurator sięga po ten instrument i jakie ma to znaczenie dla oceny materiału dowodowego.

Podstawa prawna: art. 192 § 2 k.p.k.

Zgodnie z art. 192 § 2 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli istnieje wątpliwość co do stanu psychicznego świadka, jego rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego spostrzeżeń, organ prowadzący postępowanie może zarządzić przesłuchanie z udziałem biegłego psychologa. Przepis nie ogranicza się do konkretnej kategorii spraw ani do konkretnego wieku świadka. Dotyczy zarówno osoby dorosłej, która na przykład przechodzi leczenie psychiatryczne albo ma ograniczoną zdolność komunikacji, jak i małoletniego, którego rozwój emocjonalny może wpływać na sposób relacjonowania zdarzeń. Decyzję o powołaniu biegłego podejmuje sąd lub prokurator, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, a nie samo przekonanie jednej ze stron o niewiarygodności świadka.

Kiedy pojawiają się wątpliwości uzasadniające udział biegłego?

Wątpliwości, o których mowa w przepisie, muszą mieć charakter rzeczywisty i oparty na faktach, a nie wynikać z ogólnego przypuszczenia strony postępowania. W praktyce do najczęstszych sytuacji należą:

• świadek cierpi na chorobę psychiczną lub przechodzi leczenie psychiatryczne w momencie zdarzenia lub przesłuchania,
• świadek ma orzeczoną niepełnosprawność intelektualną albo niski poziom rozwoju umysłowego,
• świadek jest małoletni i ze względu na wiek może mieć trudność w precyzyjnym opisaniu zdarzeń,
• zeznania świadka zawierają wewnętrzne sprzeczności sugerujące zaburzenia postrzegania lub pamięci,
• świadek pozostawał pod wpływem silnego stresu lub traumy w chwili zdarzenia, co mogło wpłynąć na jego percepcję.

Obrońca lub pełnomocnik może złożyć wniosek o powołanie biegłego psychologa, jeśli dostrzega w aktach sprawy okoliczności wskazujące na jedną z powyższych sytuacji. Sąd nie musi wniosku uwzględnić, ale powinien go rozważyć i odnieść się do niego w uzasadnieniu decyzji.

Rola psychologa podczas przesłuchania a ocena wiarygodności zeznań

Warto rozróżnić dwie odrębne funkcje, jakie może pełnić psycholog w postępowaniu karnym. Pierwsza to udział w samym przesłuchaniu, gdzie biegły pomaga formułować pytania w sposób zrozumiały dla świadka, obserwuje jego reakcje i dba o to, żeby czynność nie pogłębiła cierpienia osoby przesłuchiwanej, zwłaszcza w sprawach dotyczących przemocy lub przestępstw seksualnych. Druga funkcja to sporządzenie opinii dotyczącej zdolności świadka do postrzegania i odtwarzania spostrzeżeń, którą sąd wykorzystuje przy ocenie wiarygodności zeznań. Udział biegłego w samej czynności nie oznacza automatycznie, że jego opinia przesądzi o wiarygodności świadka. To sąd ostatecznie ocenia całość materiału dowodowego, biorąc pod uwagę opinię biegłego jako jeden z elementów tej oceny.

Przesłuchanie osoby dorosłej i małoletniej z udziałem biegłego

Przebieg przesłuchania z udziałem psychologa różni się w zależności od tego, czy świadkiem jest osoba dorosła, czy małoletni. W przypadku dzieci, zwłaszcza w sprawach o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej, przesłuchanie zazwyczaj odbywa się jednorazowo, w specjalnie przystosowanym pomieszczeniu, z udziałem psychologa prowadzącego rozmowę, podczas gdy sąd, prokurator i strony obserwują czynność z osobnego pomieszczenia. Ma to ograniczyć liczbę sytuacji, w których dziecko musi wielokrotnie wracać do trudnych wspomnień. W przypadku osoby dorosłej, u której pojawiają się wątpliwości co do stanu psychicznego, biegły uczestniczy w przesłuchaniu prowadzonym przez organ procesowy, pomagając dostosować formę pytań i ocenić, czy odpowiedzi świadka odzwierciedlają rzeczywiste spostrzeżenia, czy raczej wynikają z sugestii lub zaburzeń percepcji.

Wniosek obrońcy lub pełnomocnika o udział biegłego

Jeśli reprezentujemy oskarżonego lub pokrzywdzonego, a w aktach sprawy dostrzegamy okoliczności wskazujące na potrzebę powołania biegłego psychologa, składamy stosowny wniosek na etapie postępowania przygotowawczego lub sądowego. Dobrze uzasadniony wniosek powinien wskazywać konkretne fakty, na przykład dokumentację medyczną świadka, wcześniejsze rozbieżności w zeznaniach albo okoliczności zdarzenia mogące wpłynąć na zdolność postrzegania. Sam fakt, że zeznania świadka są niekorzystne dla naszego klienta, nie stanowi podstawy do złożenia takiego wniosku. Musi za nim stać rzeczywista wątpliwość dotycząca stanu psychicznego lub zdolności poznawczych świadka.

Skutki pominięcia biegłego psychologa

Jeżeli sąd lub prokurator pominie udział biegłego psychologa mimo wyraźnych podstaw do jego powołania, może to zostać podniesione jako zarzut w środku odwoławczym. Sąd odwoławczy ocenia wtedy, czy pominięcie tej czynności miało wpływ na treść wydanego orzeczenia. Nie każde pominięcie automatycznie prowadzi do uchylenia wyroku, dlatego istotne jest precyzyjne wykazanie, jakie znaczenie miałaby opinia biegłego dla oceny wiarygodności konkretnego świadka i dlaczego jej brak wpłynął na ustalenia sądu.

Jak pomagamy w takich sprawach

Nasza kancelaria adwokacka OWO Adwokaci analizuje akta sprawy pod kątem tego, czy zeznania kluczowego świadka powinny zostać zweryfikowane z udziałem biegłego psychologa. Przygotowujemy wnioski dowodowe w tym zakresie, a jeśli reprezentujemy pokrzywdzonego, dbamy o to, żeby przesłuchanie przebiegało w sposób jak najmniej obciążający psychicznie, zwłaszcza w sprawach dotyczących przemocy. Jeśli natomiast bronimy oskarżonego, sprawdzamy, czy zeznania obciążającego świadka rzeczywiście zostały ocenione z uwzględnieniem wszystkich wątpliwości co do jego zdolności postrzegania.

Jeśli w Twojej sprawie pojawiają się wątpliwości co do wiarygodności świadka albo sam jesteś osobą, której dotyczy takie postępowanie, skontaktuj się z nami. Adwokat Artur Obarzanek i zespół Kancelarii Adwokackiej OWO Adwokaci pomogą ocenić, czy w Twojej sprawie udział biegłego psychologa ma uzasadnienie, i przygotują odpowiednie pismo procesowe.

Nasza oferta

OWO Adwokaci Wrocław