Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarza zaczyna się zwykle od skargi pacjenta lub jego rodziny do okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej. Rzecznik prowadzi postępowanie wyjaśniające i decyduje, czy przedstawić lekarzowi zarzuty i skierować do okręgowego sądu lekarskiego wniosek o ukaranie. Sąd lekarski może orzec karę od upomnienia aż po pozbawienie prawa wykonywania zawodu, a od jego orzeczenia przysługuje odwołanie do Naczelnego Sądu Lekarskiego i kasacja do Sądu Najwyższego.

Autor: adw. Artur Obarzanek, OWO Adwokaci (Wrocław, Jelenia Góra) · Aktualizacja: 23 października 2026 r. · Podstawa prawna: ustawa z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (w szczególności art. 53, 54, 58, 64, 68, 77, 78, 83, 95, 96, 112), Kodeks postępowania karnego (stosowany odpowiednio)

Za co lekarz odpowiada zawodowo?

Lekarz podlega odpowiedzialności zawodowej za naruszenie zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza (art. 53 ustawy o izbach lekarskich). Sam ten przepis nie wystarcza – zarzut musi wskazywać konkretną naruszoną normę, np. z Kodeksu Etyki Lekarskiej lub z ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. W praktyce chodzi przede wszystkim o zarzuty dotyczące leczenia – błędnej diagnozy, opóźnienia, braku należytej staranności – ale też o dokumentację medyczną, informowanie pacjenta, zgodę na zabieg czy zachowanie wobec pacjenta i jego rodziny.

To odrębny reżim od odpowiedzialności karnej i cywilnej. Ta sama sytuacja może jednocześnie być przedmiotem śledztwa prokuratury, procesu o odszkodowanie i postępowania przed rzecznikiem.

Jak często lekarze trafiają do rzecznika?

Coraz częściej. Do okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej Dolnośląskiej Izby Lekarskiej wpłynęło 286 spraw w 2022 roku, a w 2025 roku już 467 – w większości ze skarg pacjentów i ich rodzin. Skarga nie wymaga pomocy prawnika ani opłaty, dlatego składanie jej stało się dla pacjentów naturalnym pierwszym krokiem po nieudanym leczeniu.

Jak przebiega postępowanie – krok po kroku?

W sprawach nieuregulowanych w ustawie o izbach lekarskich stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 112 ustawy) – z wyłączeniem m.in. przepisów o oskarżycielu prywatnym, powodzie cywilnym i postępowaniu przygotowawczym. Dlatego obwiniony lekarz ma prawa zbliżone do praw podejrzanego i oskarżonego: może składać wyjaśnienia albo odmówić ich złożenia, składać wnioski dowodowe, zapoznawać się z aktami i zadawać pytania świadkom.

Czy każda skarga kończy się sprawą przed sądem lekarskim?

Nie. Rzecznik może umorzyć postępowanie wyjaśniające – na przykład gdy zebrane dowody nie potwierdzają naruszenia zasad etyki lub przepisów, gdy czyn nie stanowi przewinienia zawodowego albo gdy nastąpiło przedawnienie. Na postanowienie o umorzeniu stronom – w tym pokrzywdzonemu – przysługuje zażalenie do okręgowego sądu lekarskiego, a pokrzywdzony może też zaskarżyć odmowę wszczęcia postępowania wyjaśniającego (art. 68 ustawy o izbach lekarskich).

Dlatego tak duże znaczenie ma etap postępowania wyjaśniającego. Rzetelne, oparte na dokumentacji wyjaśnienia i trafnie sformułowane wnioski dowodowe – np. o przesłuchanie innych członków zespołu albo o uwzględnienie warunków dyżuru – mogą zakończyć sprawę, zanim rzecznik przedstawi zarzuty.

Co zrobić po otrzymaniu pisma od rzecznika?

Pierwsze pismo to zwykle informacja o wszczęciu postępowania wyjaśniającego i wezwanie do złożenia wyjaśnień – pisemnie albo osobiście. Na tym etapie lekarz nie ma jeszcze statusu obwinionego – staje się nim dopiero wtedy, gdy rzecznik wyda postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo skieruje wniosek o ukaranie (art. 58 ust. 1) – ale jego wyjaśnienia trafiają do akt i są później czytane przez rzecznika, biegłych i sąd lekarski.

1. Zapoznaj się ze skargą – można wnieść o jej udostępnienie i o wskazanie dokumentacji, na której opiera się rzecznik.
2. Nie odpowiadaj „na gorąco”. Długie, emocjonalne pismo z ocenami pracy innych osób często szkodzi bardziej niż krótkie, rzeczowe wyjaśnienia.
3. Sprawdź, czy w tej samej sprawie toczy się postępowanie karne. Wyjaśnienia złożone przed rzecznikiem mogą trafić do akt prokuratury – i odwrotnie.
4. Odtwórz przebieg leczenia na podstawie dokumentacji: kto, kiedy i na podstawie jakich wyników podejmował decyzje.
5. Skonsultuj treść wyjaśnień z obrońcą, zanim je złożysz.

Kto może być obrońcą lekarza przed sądem lekarskim?

Obwiniony lekarz może ustanowić obrońcę – nie więcej niż dwóch – spośród lekarzy, adwokatów lub radców prawnych (art. 58 ustawy o izbach lekarskich). W praktyce warto połączyć obie perspektywy: lekarz z danej specjalizacji pomaga zrozumieć medyczną stronę sprawy, a adwokat – procedurę, pracę z dowodami i spójność z ewentualną sprawą karną.

Jakie kary może orzec sąd lekarski?

Nawet najłagodniejsze kary – nagana czy kara pieniężna – mają znaczenie dla dalszej kariery, choćby przy konkursach na stanowiska kierownicze, a najsurowsze oznaczają przerwę w pracy albo jej koniec.

Czy lekarza można zawiesić jeszcze w trakcie postępowania?

Tak. Jeżeli zebrane dowody wskazują z dużym prawdopodobieństwem, że lekarz popełnił ciężkie przewinienie zawodowe, a jego rodzaj wskazuje, że dalsze wykonywanie zawodu zagraża bezpieczeństwu pacjentów lub grozi popełnieniem kolejnego przewinienia, sąd lekarski – na wniosek rzecznika – może tymczasowo zawiesić prawo wykonywania zawodu albo ograniczyć zakres czynności lekarza, na okres do roku (art. 77 ust. 1 ustawy o izbach lekarskich). Na takie postanowienie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Lekarskiego (art. 78). To najbardziej dotkliwy dla lekarza moment całego postępowania i na wniosek rzecznika trzeba reagować natychmiast.

Kiedy przewinienie zawodowe się przedawnia?

Postępowania nie można wszcząć, jeżeli od popełnienia czynu upłynęły 3 lata, a każda czynność rzecznika przerywa bieg tego terminu. Karalność przewinienia zawodowego ustaje po 5 latach od jego popełnienia (art. 64 ustawy o izbach lekarskich). Jeżeli czyn stanowi jednocześnie przestępstwo, przedawnienie nie może nastąpić wcześniej niż przedawnienie karalności tego przestępstwa.

Postępowanie zawodowe a sprawa karna – jak je pogodzić?

Oba postępowania toczą się niezależnie, ale opierają się na tej samej dokumentacji, tych samych świadkach i często na tych samych opiniach biegłych. Postępowanie zawodowe może zostać zawieszone do czasu zakończenia postępowania karnego lub dyscyplinarnego, jeżeli jego wynik może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sądu lekarskiego (art. 54 ust. 2 ustawy o izbach lekarskich).

• wyjaśnienia złożone przed rzecznikiem mogą stać się dowodem w sprawie karnej – i odwrotnie,
• strategia obrony w obu sprawach musi być spójna: inna wersja zdarzeń w każdym z postępowań osłabia wiarygodność lekarza,
• prawo do odmowy wyjaśnień przysługuje w obu postępowaniach – decyzję, czy i co wyjaśniać, lepiej podjąć po zapoznaniu się z aktami.

Adwokat dla lekarza we Wrocławiu

Reprezentuję lekarzy przed okręgowym rzecznikiem odpowiedzialności zawodowej, okręgowym sądem lekarskim i Naczelnym Sądem Lekarskim, a jednocześnie bronię ich w sprawach karnych dotyczących tego samego zdarzenia – według jednej, spójnej strategii. Kancelaria ma siedziby we Wrocławiu i w Jeleniej Górze, a sprawy prowadzę na terenie województw dolnośląskiego, opolskiego, wielkopolskiego, łódzkiego i lubuskiego. Więcej: Adwokat dla lekarza – Wrocław. Zobacz też: Art. 160 k.k. – kiedy lekarz odpowiada karnie? Telefon: 606 371 452.

Nasza oferta

OWO Adwokaci Wrocław